نام علمی

Chamaemelum nobile L., Anthemis nobilis L.

نام انگلیسی

Chamomile, Matricaria chamomilla, German chamomile, Roman chamomile, Whig plant, Ground apple

نام عربی

بابونج

نام های دیگر

چوبان یاستیغی (در آذربایجان)، گول حاجیانه (در کردستان)، اقحوان، بابونه گاوی، کرکاس، کرکیش

تیره گیاه

از تیره Asteraceae

مکان رویش

این گیاه بومی جنوب و غرب اروپا و شمال آفریقا بوده، در همه اروپا نیز کاشته می شود. در ایران، این گیاه در آذربایجان،فارس، لرستان، خوزستان، اطراف تهران و دماوند می‌روید.

گیاه شناسی

گیاهی به اندازه 15-30 سانتی متر، دارای ریزوم بسیار عمیقی است که از آن ساقه های متعدد خمیده به طرف بالا و گاهی اوقات افراشته، بیرون می آید. ساقه ها از برگهای متناوب بسیار منقسم به رنگ سبز-خاکستری، تا سبز پررنگ، به طول 2-4 سانتی متر پوشیده شده اند.
گلهای کناره ای زبانه ای، ماده و به رنگ سفید نقره ای بوده، گلهای مرکزی لوله ای، زرد رنگ و نر ماده هستند. میوه آن فندقه ای به طول حدود دو میلی متر می باشد.

ترکیبات شیمیایی

1. روغن فرار که عمدتا شامل استرهای حاصل از ترکیب انژلیک اسید یا تیگلیک اسید با ایزوبوتانول، ایزو آمیل الکل یا 3-متیل- پنتان-1- ال هستند که تا حدی به صورت هیدروپروکسید یافت می گردند.

2. سسکوئی ترپن لاکتونهاکه عمدتا شامل نوبیلین، 3-اپی نوبیلین، 1و10- اپوکسی نوبیلین، 3-دهیدرونوبیلین که تا حدی بصورت هیدروپروکسید یافت می گردند و ترکیباتی از قبیل 1-بتا- هیدروپروکسی- ایزونوبیلین و 4- آلفا- هیدروپروکسی- مانولید ایجاد می کنند.

3. استرهای کافئیک و فرولیک اسید.

4. پولی این ها شامل سیس و ترانس دهیدروماتریکاریا استر

بخش موثر اندام گیاه

بخشهای هوایی و گلهای تازه

اثرات فارماکولوژیک در طب مدرن

ضد خونریزی و تقویت کننده معده، ضد عفونی کننده، ترمیم کننده و شستشو دهنده و ایجاد کننده رنگ طلایی برای مو.

درجه سردی و گرمی

گرم و خشک در درجه دوم

خواص درمانی

مدر، سردرد، سرسام، مانیا، فلج شدن، بیماری کجی دهان، سنگینی  گوش، درد بینی، وزوز کردن گوش، سل، آروغ، ورم معده، قولنج (درد شکم و درد پهلو)، رفع خستگی، ورم کبد، سنگ کلیه، یرقان، امراض طحال، بیماریهای کلیه، زخمهای رَحِم، کوژپشتی، تب روزانه، تب دق، تب خونی، تب افیالوس، گرفتگی رَحِم، درد دندان، ذات الریه، ذات الجَنب، تب غشی، سیاتیک، خناق (گرفتگی)، تب بلغمی (هدایه)
باز کردن منافذ پوست، رفع خستگی و کوفتگی از بدن، تب های عفونی، ضد نفخ، تشنج، دردهای رحم، مُسکن (الابنیه)
فرو نشاننده ورم های گرم، باز کننده، خاصیت شل کنندگی، رفع خستگی، مقوی مغز، سردرد، زخم های دهان، خارش و جرب چشم، پاک کننده سینه، ضد یرقان، سنگ مثانه، مدر، تب بر، روان کننده حیض و موثر در بیرون آوردن بچه (قانون)
 

عوارض جانبی و موارد احتیاط

عوارض جانبی: عوارض جانبی آن نادر بوده و گاهی به ایجاد واکنشهای آلرژیک بی اهمیت و قابل اغماض منجر می شود.
موارد احتیاط: از مصرف این دارو در ناحیه اطراف و داخل چشم باید خودداری شود.
مصرف این گیاه در دوره بارداری ممنوع است.

منابع

1. الابنیه عن الحقایق الادویه، ابومنصور موفق هروي، انتشارات دانشگاه تهران،1371، ص 56
2. هدایه المتعلمین فی الطب، ابوبکر اخوینی بخارائی، به کوشش جلال متینی،انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد،1371
3. قانون فی الطب، ابن سینا، ترجمه عبدالرحمن شرفکندی تهران: انتشارات سروش (صدا و سیما)، چاپ نهم،1389، ج2، ص 64
4. گیاهان داروئی ، ژان ولاگ – ژیری استودولا مترجم: ساعد زمان – انتشارات ققنوس، چاپ پنجم،1382، ص 
5. معارف گیاهی، کاربرد گیاهان در پیشگیری و درمان بیماریها، حسین میر حیدر، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم،1385، ج6،صص
6. کتاب مرجع گیاهان دارویی (جلد اول)، احمد امامی، شیرین فصیحی، ایرج مهرگان، انتشارات اندیشه آور، چاپ اول، صص327-328